არა გიხილავსა კაცი, რომელმან იხილის მდინარე მძაფრი და ძლიერი და ჰნებავნ მას წიაღსლვაი ამპარტავანებით და სილაღით და ვერ შეუძლის და მოიშთვის იგი მას შინა? გინა რომელმან იხილის მხეცი ბოროტი და ზუაობით ზედა მიუხდის მას მოკლვად და იგი ძლეულ იქმნის და შეჭმულ მის მიერ. ნუუკუე სისხლი მისი არა ხელთა მისთაგან იძიოსა ღმერთმან? ჰე ჭეშმარიტად, რამეთუ იძიოს. ნუ ემსგავსებით მათ, ძმანო ჩემნო, და ნუ აღჰზუავნებით სილაღით, რამეთუ სილაღე და ამპარტავანებაი ეშმაკისაგან არს და არა ღმრთისაგან.
ღმერთმან, რომლისაი დიდებულ არს სახელი მისი, შექმნა ხელითა თვისითა კაცი ხატად და მსგავსად თვისა. ვითარმცა უკუე ბოროტად შექმნა იგი? ანუ ვითარ იყოს ესე გმობაი დამბადებელისა ზედა, რამეთუ იტყვიან ვიეთნიმე, რამეთუ ბოროტად დაჰბადაო, ნუ იყოფინ ესე ღმრთისა! რამეთუ ესრე თქუა ღმერთმან დაბადებასა შინა, ვითარმედ: ყოველი რომელი დაჰბადა ღმერთმან - კეთილად ფრიად (შესაქ. 1,31). და უკუეთუ სთქუა, ვითარმედ: ეშმაკი ვითარ ბოროტ არს, გრქუათ შენ, ვითარმედ ღმერთმან ესეცა კეთილადვე დაჰბადა და ამპარტავანებითა თვისითა იქმნა იგი ბოროტ, რაჟამს-იგი განლაღნა დამბადებელსა თვისსა ზედა. იყო იგი ვითარცა მიქაელ და გაბრიელ მთავარანგელოზნი და ნეფსით თვისით იქმნა იგი ბოროტ ეშმაკ
555. როგორი თანაზიარობა გააჩნია ღმერთთან ჩვენს უკვდავ სულს?
არ არსებობს სხვა ისეთი სიახლოვე და თანაზიარობა, როგორიც ჩვენს უკვდავ სულს აქვს ღმერთთან და ღმერთს – სულთან. ღმერთმა სხვადასხვა ქმნილებანი შექმნა, ცანი და ქვეყანა, მზე და მთვარე, მიწა და წყალნი, ნაყოფიერი ხენი და პირუტყვთა მრავალგვარი სახეობა დაჰბადა. მაგრამ, უფალი ღმერთი არც ერთ მათგანში არ დაიმკვიდრებს, არც ერთში არ შესახლდება თავის ამ ქმნილებათაგან და არ მოისვენებს. ყოველი ქმნილება ღმერთის ხელმწიფებას ექვემდებარება, მაგრამ არც ერთ მათგანში არ დაუმყარებია მას თავისი წმიდა საყდარი და არც ერთ ქმნილების – თავის ხატად და მსგავსად შექმნილი ადამიანის გულისთვის ინება ღმერთმა ყოველივე ამის აღსრულება: მასთან შევიდა თანაზიარობაში და მასში დაიმკვიდრა მოსასვენებლად.
547. გააჩნია თუ არა ადამიანს საკუთარ თავში ისეთი რამ, რითაც მას შეეძლებოდა თავისთავად რომ ცხონებულიყო?
არც ერთ ადამიანს არა აქვს თავის არსებაში ისეთი რამ – კურთხეული და განათლებული, რითაც მას შეეძლებოდა თავისთავად ცხონებულიყო. ეს უკლებლივ ყველას შეეხება – კეთილმსახურ ქრისტიანსაც და უკეთურ ცოდვილსაც. რამეთუ თვით ღმერთი იტყვის: „შევიწყალო, რომელი–იგი შევიწყალო, და შევიწყნარო, რომელი–იგი შევიწყნარო“ (რომ. 9.15; გამოს. 33.19) ამრიგადო, დასძენს პავლე მოციქული, იმას კი არ შეიწყნარებს და აცხოვნებს უფალი ღმერთი, ვისაც თვითონ სურს, რომ შეწყნარებულ იქნას ღმერთისაგან და ცხოვნდეს, – არამედ მხოლოდ იმას, ვის შეწყნარებასაც მოწყალე ღმერთი თვით ინებებს. დავით მეფეც ხომ ასე შეჰღაღდებს უფალს: „უფალო ღმერთო ცხოვრებისა ჩემისაო“, ანუ ჩემი ცხოვნებისაო, ჩემი ხსნისაო (ფსალმ. 87, 2). ეს ცხოვნება კი იმაში მდგომარეობს, რომ ადამიანი ღმერთის სიწმიდის თანამოზიარე შეიქნას, ხოლო ღმერთთან ზიარება და ერთობა ჩვენს ნებელობაზე არ არის დამოკიდებული, – ეს თვით შემოქმედის საქმეა, ანუ მისი ნებაა, მხოლოდ იმათ მიჰმადლოს თავისმიერი სიწმიდე, ვისაც გული ღმერთისაკენ აქვს მიმართული და არანაირი ზაკვით არ შეულახავს თავისი არც ფიქრი, არც გულისთქმა და არც სურვილი.
ღმერთი იმგვარად ესაუბრებოდა ადამიანებს, რომ ითვალისწინებდა მსმენელთა უძლურებასა და ეზრახებოდა მათ ისევე, როგორც ნებისმიერი მამაც არად აგდებს თავის ღირსებას, როცა ენის მოჩლექით ელაპარაკება ხოლმე თავის საყვარელ შვილებს.
თუკი ღმერთი ადამიანს მიატოვებს, ეს ორგვარად ხდება: ერთია მხსნელი მიტოვება, რომელიც შეაგონებს ადამიანს კვლავ ღმერთისაკენ მოიქცეს, მეორე კი – საბოლოო მიტოვებაა და ღმერთისაგან სრულ მიტოვებას გულისხმობს.
300. რატომ მიმართავს ღმერთი მხსნელ ანუ ადამიანის დამმოძღვრავ მიტოვებას?
მხსნელ ანუ ადამიანის დამმოძღვრავ მიტოვებას ღმერთი იმიტომ მიმართავს, რომ გამოასწოროს, იხსნას და განადიდოს ვნებული ადამიანი, ანდა მისი მეშვეობით სხვა ადამიანებსაც შთაუნერგოს საღმრთო მოშურნეობა და კეთილმსახურება, თავისი განდიდებისთვის განაწყოს ისინი.
301. რა განაპირობებს საბოლოო მიტოვებას?
საბოლოო მიტოვებით კი მაშინ სჯის ღმერთი ადამიანს, როცა ეს უკანასკნელი, მიუხედავად ღმერთის მხრივ ყოველი ძალისხმევისა მის სახსნელად, კვლავაც შეუსმენელი, უგრძნობელი და განუკურნავი რჩება.
292. როგორი უნდა იყოს ადამიანი, თუკი იგი სულით განწმენდილია?
განწმენდილი თუ არის ადამიანის სული, მას თავის თავში არაფერი უნდა ჰქონდეს, გარდა ღმერთისა, და სხვას არაფერს უნდა მიაპყრობდეს თავის ყურადღებას, თვინიერ შემოქმედი ღმერთისა.
