ციტატები

ციტატები სიბრძნე, გამონათქვამები, ამონარიდები

25. შეუძლია თუ არა ადამიანს დაცემის შემდეგ კვლავ აღდგეს სინანულით?
შეუძლია, რადგან ფსალმუნი იტყვის: „მივდერკ ჭენებით დაცემად და უფალმან ხელი აღმიპყრა მე“ (ფსალ. 117, 13). როდესაც ნათან წინასწარემტყველმა ცოდვებში ამხილა დავითი, სინანულში მყოფმა მაშინვე მიიღო შეწყალება: „მონანულმა რქა დავით ნათანს: ვცოდე უფლისა მიმართ; და ჰრქვა ნათან დავითს: და უფალმან აღიღო ცოდვა შენი შენგან, არა მოჰკუდე (II მეფეთა 12, 13). ასეთივე მაგალითს გვაძლევს ამბავი ერთი მეუდაბნოისა, რომელიც წყლის მოსატანად წასული, წყაროსთან ცოდვით დაეცა, მაგრამ სენაკში დაბრუნებისას უმალ შეინანა დაცემა და იმ ჟამიდან კვლავ შეუდგა უწინდელ მოღვაწეობას. მტერი აცდუნებდა მას და თავისი ცოდვის სიმძიმეს უსახავდა, როგორც მოუნანიებელს. მაცდური ცდილობდა ღვაწლისაგან განერიდებიან იგი, მაგრამ ქრისტეს მხედარი არ დაბრკოლებულა თავის გზაზე. ერთ–ერთ ნეტარ მამას ღმერთმა ხილვით ამცნო ეს ამბავი და გამოუცხადა, რომ სათნო ეყო მას ცოდვით დაცემული ძმა მაცდურზე ასეთი გამარჯვებისათვის
შეუძლია, რადგან ფსალმუნი იტყვის: მივდერკ

738. რა ხერხებს მიმართავენ ბოროტი სულები, რომ ლოცვისაგან დაგვაბრკოლონ?
დავუკვირდეთ და ვნახავთ, რომ გაისმება თუ არა ლოცვად მხმობელი ზარების რეკვა და შეიკრიბებიან ძმები სალოცავად, მაშინ უხილავად ეშმაკებიც თავს მოიყრიან საბრძოლველად. ზართა რეკვის ჟამს ისინი ჩაგვაგონებენ – ცოტა ხანი დაისვენე პირველი ფსალმუნის გასრულებამდე და მერე წადი ეკლესიაში. არიან სხვა ეშმაკები, რომლებიც, მივალთ თუ არა ლოცვის მოსამენად, მოგვაუძლურებენ ძილით, ხორციელი საჭიროებისათვის ზედიზედ გამოგვიყვანენ გარეთ უჩვეულოდ, სხვები საუბრისათვის აღგვძრავენ ტაძარში, სხვები ჩვენს გონებას გულისთქმებით წარიტაცებენ. ზოგნი კედელს მიგვაყრდნობენ, როგორც უძლურთ და მრავალჯერ უზომო მთქნარებას მოგვივლენენ, სხვები სიცილად აღგვძრავენ, რათა ამით ღვთის რისხვას ვეწიოთ. სხვანი დავითნის სწრაფად კითხვას გვაიძულებენ. ზოგი მათგანი მედავითნეობით გვაამპარტავნებს, ზოგიერთი კი პირზე მოგვადგება და არ გვაძლევს პირის გაღებისა და ლოცვის საშუალებას
დავუკვირდეთ და ვნახავთ, რომ გაისმება თუ არა

"ფსალმუნითა და გალობითა და შესხმითა სულიერითა, მადლითურთ უგალობდით გულთა შინა თქუენთა უფალსა" (კოლ. 3, 16). "ფსალმუნითა და გალობითა და შესხმითა სულიერითა" - გულისხმობს სიტყვიერ ლოცვას, ხოლო "მადლითურთ უგალობდით გულთა შინა თქუენთა უფალსა" - შინაგან ლოცვას, ანუ გონიერ-გულისმიერ ლოცვას. ფსალმუნები, გალობები, ჰიმნები, ოდები სულიერ საგალობელთა სხვადასხვა დასახელებებია, რომლებიც შედგენილობითა და ფორმით იმდენად ჰგავენ ერთმანეთს, რომ რაიმე განსხვავების მოძიება ძალიან რთულია. თავისი არსით ისინი ლოცვის სულს გამოხატავენ. ლოცვისადმი აღძრული სული, ადიდებს რა ღმერთს, ჰმადლობს მას და მისდამი თავის ვედრებას აღავლენს. ამიტომ ლოცვითი სულისკვეთების ყველა ეს გამოვლინება სულისატვის განუყოფელია და ერთი მეორის გარეშე არ არსებობს. როცა ლოცვა მოძრაობაში მოდის, ის ერთი სახეობიდან მეორეში გადადის და ეს არც თუ იშვიათად ხდება. გამოხატე ის სიტყვით, გამოვა სიტყვიერი ლოცვა, უწოდე მას ფსალმუნი, ჰიმნი ან ოდა - ყველა ერთი და იგივე იქნება. ნუ გამოვიძიებთ მათ შორის სხვაობას. მოციქულს სურდა გამოეთქვა ყველანაირი სახით გამოხატული ლოცვები. მათ მიესადაგება ყველა ის ლოცვა, რომლებითაც ჩვენ ახლაც ვსარგებლობთ. ფსალმუნთა გარდა ჩვენ ვიყენებთ საეკლესიო გალობებს - დასდებლებს, ტროპარებს, კანონებს და ლოცვანში თავმოყრილ ლოცვებსა და დაუჯდომლებს. კითხულობ რა მოციქულის სწავლებას სიტყვიერი ლოცვის შესახებ, არ შესცოდავ, თუ მასში ჩვენთვის ცნობილ ლოცვებს იგულისხმებ. ლოცვის ძალა არაა ამა თუ იმ ლოცვის გარეგნულ სახეში, არამედ იმაში, თუ როგორ სრულდება ისინი. ამაზე მოციქული მიგვანიშნებს სიტყვით - "სულიერითა...", ლოცვა სულიერი იმიტომაა, რომ თავდაპირველად სულში ჩაისახება და მწიფდება და შემდგომ სულიდან გამოეფინება. მათი ჩასახვა და მომწიფება ხდება სულიწმიდის მადლით. ფსალმუნები და ყველა სხვა სახის ლოცვა თავიდან სიტყვით როდი გამოითქმოდა - ისინი სულიერი იყვნენ და მხოლოდ შემდგომ შეიმოსეს სიტყვა, თუმცა ამით მათ სულიერება არ დაუკარგავთ. ისინი ახლაც სიტყვიერნი არიან ფორმით, ხოლო მათი ძალა კი სულიერებაშია...
აღნიშნული განმარტებიდან გამომდინარე, თუ ჩვენ გვსურს მოციქულის გამონათქვამი სიტყვიერი ლოცვის შესახებ გაკვეთილად მივიღოთ, ის ასე უნდა შევიმეცნოთ: შეაღწიე შენს მიერ მოსმენილი და წაკითხული ლოცვების სულში, წარმოთქვი ისინი გულით და აღავლინე ღვთისადმი ისე, თითქოს სიტყვები სულიწმიდის მოქმედებით შენსავე გულში იბადებოდნენ. ესაა კანონი, რითაც განისაზღვრება ღვთივსათნო ლოცვის არსი. როგორ მივაღწიოთ ამას? ლოცვები, რომელთაც კითხულობ (რასაც შენი ლოცვითი კანონი შეადგენს), განიხილე, შეიგრძენი და კარგად დაისწავლე. წარმოთქვი ისინი არა როგორც უცხო რამ სიტყვები, არამედ როგორც შენს გულში უკვე არსებულნი და შეგრძნობილნი. ფსალმუნითა და გალობითა შესხმითა სულიერითა

მთავრობისმოყვარება ისაა, როცა კაცი სხვა ადამიანებზე უფლებისა და მბრძანებლობის მოპოვებას ეძებს.
სულიწმიდამ იცოდა, რომ ძნელია კაცთა მოდგმის წაყვანა სათნოებისაკენ და რომ ჩვენ სწორი ცხოვრება არ გვიზიდავს ტკბობისაკენ მიდრეკილების გამო. და როგორ მოიქცა? მოძღვრებას მელოდიის სიტკბოება შეუერთა, რათა იმასთან ერთად, რაც სმენას ნაზად ეალერსება და ატკბობს, შეუმჩნევლად მიგვეღო სიტყვათაგან სასარგებლონიც. ასე იქცევიან ბრძენი ექიმები, რომელნიც მწარე წამალს იმათ, ვისაც მისი დალევა ეზარებათ, თაფლწასმული თასით აძლევენ. მწყობრად მელოდიური ფსალმუნები ჩვენთვის შეითხზა, რათა ასაკითაც ყრმებსა, ან საერთოდ ხასიათითაც ჩვილებსაც ეფიქრათ, რომ მხოლოდ მღერიან, სინამდვილეში კი სულიერად განსწავლულიყვნენ. თუკი ვინმე, რისხვისაგან გამხეცებული, სმენას ფსალმუნით დაატკბობს, მსწრაფლ მოახერხებს სულის მოთვინიერებას მელოდიით.
სულიწმიდამ იცოდა, რომ ძნელია კაცთა მოდგმის

426. ხშირად, როდესაც ვცდილობ მეფსალმუნის სიტყვების აზრის ზედმიწევნით ჩაწვდომას, მათგან ბოროტ აზრებზე გადავდივარ.
როცა დაინახავ, რომ მტერი ცბიერ ბრძოლას უშუალოდ ფსალმუნთა სიტყვებით გიწყებს, მაშინ განსაკუთრებული გულმოდგინებით ნუ შეეცდები ფსალმუნთა სიტყვების ძალის ჩაწვდომას, არამედ შეეცადე ყურადღებით და გართობის გარეშე წაიკითხო ისინი, იმიტომ, რომ ფსალმუნთა სიტყვების წარმოთქმისას მტრები, რომელთაც იციან მათი ძალა, ვერ შეგეწინააღმდეგებიან და ასეთი ფსალმუნთგალობა ღვთისადმი შენს ლოცვას და მტრებზე გამარჯვებას მოემსახურება.
როცა დაინახავ, რომ მტერი ცბიერ ბრძოლას

440. ფსალმუნების გალობისას გონება მებნევა და აზრებით სადღაც დავხეტიალობ; როგორ უნდა მოვიქცე ამ დროს?
როდესაც აზრი გვერდზე გადაიხრება, მაშინ დაბრუნდი უკან და წინამდებარე ფსალმუნის იმ სიტყვებიდან დაიწყე, რომლებიც მახსოვრობაში შემოგრჩა. და თუ ერთხელ, ორჯერ ან სამჯერ დაბრუნების შემდეგ, გიჭირს იმ სიტყვების გახსენება, რომლებზეც შენი კითხვა შეწყდა, ანდა თუ გაიხსენებ, მაგრამ ვერ პოულობ იმ ადგილს, საიდანაც კითხვა უნდა გააგრძელო, მაშინ იგივე ფსალმუნი თავიდან დაიწყე. მტრის მიზანი ისაა, რომ დავიწყება დიდებისმეტყველებას დაუპირისპიროს. წინამდებარე ფსალმუნების თანმიმდევრული კითხვა დიდებისმეტყველებაა, ხოლო ამ დროს გონების გაუბნევლობა მხოლოდ იმათ ხელეწიფებათ, რომელთაც წმინდა გრძნობები აქვთ, მაგრამ ჩვენ ჯერაც უძლურები ვართ. როდესაც გაბნევას შევამჩნევთ, წაკითხულის გასააზრებლად სიფხიზლეს მოვუხმოთ, იმიტომ, რომ სხვაგვარად ის ჩვენს განკითხვას მოემსახურება.
როდესაც აზრი გვერდზე გადაიხრება, მაშინ

285. რას ნიშნავს ფსალმუნის სიტყვები: „მური და შტახსი და კასია სამოსელთაგან შენთა“ (ფსალმ. 44. 8)?
მური რომ საფლავის სიმბოლოა, ამას ჩვენ იოანე მახარებელი გვასწავლის, როცა ამბობს, რომ იოსებ არიმათიელმა დასაფლავებისას მური და ალოე გამოიყენა (იოან. 19.39). შტახსი კი მურის სახეა. სურნელოვანი ნივთიერების გამოწურვისას გამოოფილი სითხე შტახსია, ხოლო დარჩენილ სქელ მასას მური ეწოდება. ამიტომაც კეთილსურნელობა ქრისტესი მისი ტანჯვის მიზეზით იფრქვევა, ვითარცა მური და ვითარცა შტახსი, რადგანაც იგი სამი დღისა და ღამის განმავლობაში უძრავად და უმოქმედოდ კი არ დარჩენილა, არამედ ჯოჯოხეთში შთახდა აღდგომის განგებულებისათვის, რათა ყოველივე, რაც საჭირო იყო, აღესრულებინა. სურნელებას აფრქვევს კასიაც, რადგანაც კასია ფრიად თხელი და სურნელოვანი ქერქია, რომლითაც ხის ტანია დაფარული. შეიძლება ვიფიქროთ, რომ კასიას მოხსენიებით ფსალმუნმა ღრმააზროვნად და ბრძნულად მიგვითითა ჯვარზე ტანჯვაზე, რომელიც მან თავსიდო ყოველი ქმნილების სასიკეთოდ. ამიტომაც ხედავ მურს, რადგანაც იგი დაასაფლავეს, შტახსი, რადგანაც იგი ჯოჯოხეთში შთახდა (რამდენადაც ყოველი წვეთი ქვემოთ მიექანება) და კასიას, იმ განგებულების გამო, რომელიც მან ჯვარზე ხორცით აღასრულა.
მური რომ საფლავის სიმბოლოა, ამას ჩვენ იოანე

805. როგორ უნდა გავიგოთ ფსალმუნის სიტყვები: „მწუხრსა განისუენოს ტირილმან და ცისკარსა სიხარულმან“ (ფსალმ. 29,5)?
გაიხსენე დრო, როცა უფალი ეწამა და ამ სიტყვების მნიშვნელობასაც აღმოაჩენ. საღამოს, როცა იგი ჯვარზე გაკრული დაინახეს, უფლის მოწაფეთა შორის ტირილმა დაისადგურა, ხოლო ცისკარზე – სიხარულმა, როცა აღდგომის შემდეგ ერთმანეთისაკენ გარბოდნენ, რათა ერთმანეთისთვის ეხარებინათ, რომ უფალი იხილეს. ისიც შესაძლებელია, რომ საღამო საერთოდ ამ საუკუნეს ეწოდებოდეს, რომელშიც ის, ვინც ნეტარად ტირის, ცისკრის დადგომასთან ერთად ნუგეშინისცემულ იქნება. „ნეტარ იყვნენ მგლოვარენი გულითა, რამეთუ იგინი ნუგეშინის–ცემულ იქმნენ“ (მათ. 5.4). „ნეტარ ხართ, რომელნი სტირთ აწ, რამეთუ იცინოდით“ (ლუკ. 6.21). ამიტომ, ვინც უკვე აღსასრულისკენაა მიდრეკილი და დღეებს ამ საუკუნისა საკუთარ შეცოდებათა დატირებაში ატარებს, იგი ამ ჭეშმარიტი ცისკრის დადგომისას გაიხარებს, რადგანაც, რომელნიც ახლა „თესვიდენ ცრემლით“, „სიხარულით მოიმკიან“ (ფსალმ. 25,5), ოღონდ ცხადია მომდევნო საუკუნეში.
გაიხსენე დრო, როცა უფალი ეწამა და ამ

მამაო ჩვენო
ყოველივე ჭეშმარიტისა ქოისტიანობის პირველი დასამტკიცებელი და შესაწყნარებელი, ყოველთავე უწყით, ესე არს ორი ესე: პირველად, სარწმუნოება მართალი და მეორედ, საქმენი კეთილნი, ვითარცა დასწერს. მაგრამ ეს საუფო ლოცვა ვინათგან უფალმან იესომ წმიდასა სახარებასა შინა დაგვიწერა, ვითარმედ "რაჟამს ილოცვიდეთ, ესრეთ ჰსთქუათ: მამაო ჩვენო..." ეს დიახ, მტკიცედ მისაღებელი და შესაწყნარებელი არის. ამისთვის პირველად წინას სიტყვასა ამას დაგვარიგებს და გვიბრძანებს და შემდგომსა სიტყვასა შინა შვიდსა ამას სავედრებელსა თხოვნასა დაგვარიგებს და განგვიწესებს, ვითარმედ ესრეთ ილოცვიდეთ და ამას სთხოვდეთო:
პირველად - წმიდა იყავნ სახელი შენი;
მეორედ - მოვედინ სუფევა შენი;
მესამედ - იყავნ ნება შენი ვითარცა ცათა შინა, ეგრეცა ქვეყანასა ზედა;
მეოთხედ - პური ჩვენი არსობისა მომეც ჩვენ დღეს;
მეხუთედ - მოგვიტევენ ჩვენ თანანადებნი ჩვენნი, ვითარცა ჩვენ მიუტევებთ თანამდებთა მათ ჩვენთა;
მეექვსედ - ნუ შემიყვანებ ჩვენ განსაცდელსა;
მეშვიდედ - არამედ მიხსენ ჩვენ ბოროტისაგან.
ხოლო შვიდი ესე თხოვნა და ვედრება ჩვენი ღვთისა მიმართი მტკიცედ განვიხილოთ, საყვარელნო. არამედ ამის უპირველესად წინათქმული იგი ბრძანებული სიტყვა გულისხმავყოთ, ვითარ გვასწავებს კაცთმოყვარებითსა მას მოწყალებასა ჩვენ ზედა და დაგვარიგებს მეობითისა წოდებითა მამისა მიმართ საუკუნოისა, ზეციერთა და ქვეყნიერთა მდაბისა და ხილულთა და უხილავთა შემოქმედისა. ღმრთისმეტყველთაებრ მზრახველთა ჭეშმარიტთა თქმულთა, ვითარმედ "ღმერთი იგი, რომლისათანა ჭეშმარიტ ყოფა არსო საუკუნო, ვიდრეღა ყოფისა ჩვენისა", ფსალმუნისაებრ, ვითარმედ "საუკუნითგან და უკუნისამდე შენ ხარ". და კვალად, თქმულისაებრ დამასკელისა იოვანესი, ვითარმედ "იხილვებისო ვითარმედ ყოველთა სახელთა თქმულთაგანთა ღვთისათვის უპირველესი არსო რომელ არს ზესთა არსი არსთა". და ეგრეთვე აგვისტინე დასწერს, ვითარმედ "აქვს უმეტეს ყოფად რომელ ძლიერ რაიმე განშორდებსი არა ყოფისაგან, რომელ არა აქვს ყოფა შემდგომ ყოფისა და არა ყოფა შემდგომ არა ყოფისა. მერმეცა არა ეძლოს მოგონებაო არაყოფად". ესე ვითარად მეტყველებენ და ეგრეთვე სხვანიცა და არა განვავრცო. და ვიხილოთ ზესთა ესე უსაკვირველესისა და მიუწვდომელისა და მიწიერთა ამათ კაცთა შემამზადებელისა მამობით წოდება ჩვენ ზედა, ვითარ გვიბრძანებს ჩვენ, ძეობისა მისისა სახელდებად წარგვადგენს და კადნიერგვყოფს. დიდ არს და საშინელ და უძძლიერესისა საიდუმლოსა მოგონებითა არს გამოცხადებულ ჭეშმარიტად ბრძანებული ესე ჩვენ უღირთადმი დარიგება ესე უშვენიერესი.
ამისთვის აურაცხელსა მოწყალებასა მისსა უნდა მივხედოთ, რომელ ვინათგან საზოგადოდ ღმერთი არს ყოველთა დამბადებელი და შემოქმედი, ეგრეთვე: კაცთა ზედა უაღრესის კაცთა მომართ სიყვარულისათვის საუკუნოსა მამისადმი ძედ სახელწოდებასა ჩვენსა გვაზიარებს. ჰოი, სიტკბოებითსა კაცთმოყვარებისა მისისა მოწყალებასა!
არამედ, რათა ვსცნათ, და ვსასოებდეთ და თაყვანისვცემდეთ უმხურვალესითა გულითა პირველისა ამის და ესე ვითარისა ბრძანებისათვის. და ეგრეთვე ჩვენცა ყოველნი მორწმუნენი ვითარცა ძმებრითა ერთობრივისა სიყვარულისათა ურთიერთას სიმდაბლით და სიმართლით და კეთილ სიწმიდით ძმად და შვილად და მეგობრად ვიქცეოდეთ და ვიწოდებოდეთ. და ესე არს პირველი იგი უსაღმღრთოესი ბრძანება წმიდისა სახარებისა. მამაო ჩვენო ყოველივე ჭეშმარიტისა ქოისტიანობის

213. რას ნიშნავს ფსალმუნის სიტყვები: „აუვარებდით უფალსა ბობღნითა და ათძალითა საფსალმუნისათა უგალობდით მას“ (ფსალმ. 32, 2)?
პირველად ბობღნით ანუ სხეულის მწყობრი მოქმედებით უნდა ვაღიაროთ უფალი, იმდენად, რამდენადაც სხეულით შევცოდეთ, რაჟამს „წარვუდგინეთ ასონი ჩვენნი მონებად“ ცოდვასა და უშჯულოებას (რომ. 6, 19). ამრიგად, სხეულით ვაღიაროთ და იგივე გამოვიყენოთ გასანადგურებლად ცოდვისა, რითაც შევცოდეთ. სძრახავდი? – აკურთხე! მევახშეობდი? – გაეცი! თვრებოდი? – იმარხულე! ქედმაღლობდი? – თავი დაიმდაბლე! გშურდა? ანუგეშე! მოკალი? ტანჯვა დაითმინე! ან რაც ტანჯვის თანაბარია, აღსარებისას სხეული შენი დააძაბუნე; და მაშინ შენც გახდები ღირსი უგალობო უფალს ათძალითა საფსალმუნისათა. ჯერ სხეულებრივი მოქმედებანი უნდა წარმართო სწორად, რათა ისინი უფლის სიტყვის შესაბამისად აღასრულო, ხოლო შემდეგ გონის ჭვრეტამდე ამაღლდე.
პირველად ბობღნით ანუ სხეულის მწყობრი

სიბრძნე, გამონათქვამები, ამონარიდები

3