ციტატები

შინაგანი ცხოვრების ჩასახვამდე და ღმერთთან ურთიერთობის ან მადლის ზემოქმედების საგრძნობ განცხადებამდე, ადამიანი ხშირად თვითნებურად მოქმედებს და ძალისხმევას ამ საქმეს ახმარს, მაგრამ - უშედეგოდ. მალე ძალა გამოეცლება და მთელი სულით ნებდება მადლის ყოვლისშემძლეობას. მაშინ მას უფალი ეწევა და თავისი წყალობით მასში შინაგანი სულიერი ცხოვრების ცეცხლს აღანთებს. ამ დიადი გადატრიალების საქმეში ადამიანის ძალისხმევა რომ არაფერს ნიშნავს, ეს მან გამოცდილებით იცის. მეტნაკლებად ხშირი განშორებით ღვთის მადლი იბეჭდება მასში და გამოცდილებით არწმუნებს, რომ ამ ცეცხლის შენარჩუნებაც არაა მისი პირადი ძალისხმევის შედეგი. შემდგომში კეთილი აზრებისა და ქმედებების ხშირი მიგნება, ლოცვის განწყობის ხშირი სტუმრობა, იმის შეუცნობლად, თუ საიდან და როგორ მოეახლებიან ისინი, არწმუნებენ მას, რომ ყოველგვარი სიკეთე მხოლოს ღვთის მადლის ზემოქმედებითაა შესაძლებელი, რომელიც ღვთის წყალობით მუდამ იმასთანაა, ვინც მას მოუხმობს და ის ყველას ცხოვნებაზე ზრუნავს. ადამიანი ნებდება უფალს და უფალი ყოველმხრივ მოქმედებს მასში. გამოცდილებით რწმუნდება, რომ ყველაფერი სასიკეთოდ მაშინ წარიმართება, როდესაც ის, სწორედ ასეთი უფალზე სრული მინებების სურვილით განიმსჭვალება, უკან აღარ იხევს და ცდილობს ფხიზლად იყოს ამ მხრივ. თეორიის მიმდევრებს ძალზედ აინტერესებთ მადლისა და თავისუფლების ურთიერთდამოკიდებულების საკითხი. ვინც მადლითაა შემოსილი, მისთვის ეს საკითხი თვით საქმითაა გადაჭრილი. მადლის მატარებელი თავს მადლის ყოვლისმოქმედებას განიცდის და მასში მადლი მოქმედებს. ეს ჭეშმარიტება მისთვის არამარტო ყველანაირ მათემატიკურ ჭეშმარიტებაზე უცხადესია, არამედ ყოველგვარ გარეგან გამოცდილებაზეც აღმატებული, რამეთუ მან უკვე დაასრულა ცხოვრება გარეთ და მთლიანად შემოკრებილია შიგნით. საზრუნავი ერთიღა აქვს - მუდმუვად უერთგულოს მასში მყოფ მადლს. მადლისადმი, ანუ უფლისადმი თავის ერთგულებას ადამიანი იმით ამტკიცებს, რომ აზრში, გრძნობებში, საქმეებში, სიტყვებში ისეთს არაფერს დაუშვებს, რასაც ღვთისადმი საწინააღმდეგოდ შეიცნობს და პირიქით, არცერთ საქმესა და წამოწყებას არ დაუშვებს ხელიდან, სანამ არ აღასრულებს მას, თუ იცის, რომ ის ღვთის ნებითაა. ეს ზოგჯერ დიდ შრომას, საკუთარ თავთან ბრძოლასა და მტკივნეულ იძულებას ითხოვს, მაგრამ ის ხარობს, როცა ყველაფერს ღმერთს სწირავს, რამეთუ ასეთი მსხვერპლის ფასად ის შინაგან საზღაურს: სიმშვიდეს, სიხარულს და ლოცვაში განსაკუთრებულ სითამამეს იღებს. მადლის მიმართ ასეთი ერთგულების გამო, მადლისმიერ ნიჭს სიმხურვალე იმ ლოცვის მეშვეობით ემატება, რომელიც ამ დროისათვის უკვე ფესვგადგმულია. ჰაერმა უნდა იმოძრაოს კოცონი რომ აენთოს და ცეცხლი მომძლავრდეს. სწორედ ასევე, როდესაც გულში მადლის ცეცხლი დაინთება, საჭიროა ლოცვა, რომელიც გულისათვის ერთგვარი მოძრავი სულიერი ჰაერია. რა არის ეს ლოცვა? ლოცვა გულში გონების უწყვეტი მიმართვაა ღვთისაკენ, ანუ მისი ხმობა, ან უამისოდ მხოლოდ მინდობა და გულში მისდამი შემუსვრილი შევრდომაა. ამ მოქმედებაში, ან უფრო აწორად, ამ განწყობაში შინაგანი სითბოს და მთელი შინაგანი წესრიგის შენარჩუნების, უკეთური და ფუჭი აზრების განდევნის, სასიკეთო აზრებისა და ზრეხვების მთავარი საშუალება იმალება. თუ კეთილი აზრები და ზრახვები ჩნდება, ლოცვაში ჩაღრმავებით. დააკვირდით, გტოვებენ ისინი ლოცვაში თუ თქვენთან არიან და აქედან გამომმდინარე, იოლად შეიტყობთ სათნონი არიან ისინი ღვთისათვის, თუ - არა. თუ უკეთური აზრები გეწვიათ და სული შეგიშფოთათ, ისევ ჩაღრმავდით ლოცვაში, არ მიაქციოთ ყურადღება შფოთის მიზეზს და ყველაფერი გაუჩინარდება. ასე რომ, გონიერი ლოცვა მთავარი მამოძრავებელი და სულიერი ცხოვრების წარმმართველია. ამიტომ, გასაკვირი როდია, რომ მამათა ნაწერებში ყველა დარიგება უპირატესად უფლისადმი გონიერი ლოცვის იმგვარი შესწავლისაკენაა მიმართული, როგორც ამას საჭიროება მოითხოვს

თემა: ლოცვა,  მადლი
ავტორი: წმ. თეოფანე დაყუდებული

ესრეთ ჰნებავს ღმერთსა, საყვარელნო, რათა სრულ იყოს კაცი ღვთისა ყოვლისა კეთილისა მიმართ, რამეთუ, რომელსა ერთი აქვნდეს კეთილი და მეორე არა აქვნდეს, იგი არა სრულ არს. რამეთუ რაი სარგებელ არს, უკეთუ ილოცვიდეს ფრიდ, ხოლო მოწყალება არა აქვნდეს, ანუ მოწყალება აქვნდეს, გარნა მოტაცებულისაგან აქვნდეს, ანუ მაჩვენებლობით კაცთათვის, ანუ კეთილად იქმოდეს მოწყალებასა, გარნა ზვაობდეს, ანუ მდაბალი იყოს, გარნა ვეცხლის-მოყვარება აქვნდეს. დედა იგი ყოველთა ბოროტთა ვეცხლის-მოყვარება არს. რომელი მოაძულებს გლახაკთა.
ვივლტოდეთ უკვე, საყვარელნო, ბოროტისა მისგან ვეცხლის-მოყვარებისა, რამეთუ ამან სოფელი ყოველი დაუწყნარებელ ჰყო. ესე (ვეცხლის-მოყვარეობა) მონებისაგან ქრისტესისა განგვაშორებს, რამეთუ შეუძლებელ არს მონება ღვთისა და მამონასი. რამეთუ ქრისტე გვამცნებს გლახაკთ-მოყვარებასა და მოწყალებასა. ხოლო იგი - მტაცებლობასა და უწყალეობასა; ქრისტე გვიბრძანებს, რათა ჩევუნდოთ თანამდებთა ჩვენთა, ხოლო იგი, რომელთა არა ევნოს ჩვენდა, მათცა ვავნებდეთ. ქრისტე იტყვის, ვითარმედ: "მოწყალე იყავ", ხოლო იგი იტყვის, ვითარმედ - უწყალო იყავ და გულ-ფიცხელ და ნურად შეგირაცხიან ცრემლნი გლახაკთა, ქვრივთა და ობოლთანი. რათა დღესა მას სასჯელისასა უწყალო იყოს უფალი ჩვენ ზედა? რამეთუ მაშინ ყოველი საქმე ჩვენი წინაშე თვალთა ჩვენთა წარმოგვიდგეს, და ჩვენ მიერ ჭირვეულნი იგი და ძვირ-ხილულნი (განუკითხავნი) და ყოველსა სიტყვასა ჩვენგან მიგვიღებდენ (სიტყვას ვეღარ ვეტყვით). რამეთუ, უკეთუ ლაზარეს არა რაი ევნებოდა მდიდრისაგან, გარნა ოდენ მის მიერ მოწყალება არა მიეღო, და იყო იგი შემასმენელ მისა და პირისა დამყოფელ. ხოლო რაიმე ეყოს მათ, რომელნი გლახაკთასა მიიტაცებენ? და ქვრივთა და ობოლთა აჭირვებენ და დააქცევენ? უკეთუ მშიერი გლახაკი არა გამოზარდეს, ესოდენსა (დიდსა) ბოროტსა შთაცვივნეს. ხოლო რომელთა უცხოთა მონაგები მოიტაცონ, იგინი რაისა ღირს იქმნენ? ანუ რაი ნუგეშინის-ცემა ჰპოვონ? ვივლტოდეთ უკვე, ძმანო, ამის ბოროტისაგან. მოვიხსენნეთ (მოვიგონოთ) პირველ ჩვენსა ყოფილნი ანგაჰარნი. საფასენი მათნი აწ არა სხვათა ჰქონანა? ხოლო იგინი ცეცხლსა შინა იგვემებიან. ვითარ უკვე არა საცოფე არს ესე ვითარი უბადრუკებაი, რომელ სიცოცხლესა, შრომასა და ბოროტსა შინა ვიყვნეთ და წარრავიდეთ ამიერ (სოფლით) საუკუნოდ ვიტანჯებოდეთ? გევედრები, საყვარელნო, შევიყვაროთ გლახაკი და ვსწყალობდეთ მათ, რომელი ქრისტესდა მიიწევის. რამეთუ იტყვის: "რაოდენი უყავთ ერსა ამას მცირეთაგანსა ძმათა ჩემთასა, იგი ყოველი მე მიყავთ". რათა აქაცა განვისვენოთ და მუნ სასუფეველი ცათა დავიმკვიდროთ. რამეთუ ვითარცა ცოდვა, პირველ გეენიისაცა აქავე ჰსტანჯავს, მხილებითა მით გონებისათა, მოქმედთა მისთა, ეგრეთვე სათნოება პირველ სასუფეველისაცა აქავე მოქმედთა მისთა სასოებითა კეთილითა ახარებს. ვიღვაწოთ, ძმანო, რათა ჩვენცა ესე ვითარი მოქალაქობა გვაქვნდეს, რათა აქაცა განვისვენოთ, და მუნ საუკუნეთა კეთილთა მივემთხვივნეთ მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება თანა მამით, და სულით წმიდითურთ, აწ, და მარადის, და უკუნითი უკუნისამდე, ამი

თემა: სიყვარული გლახაკთა მიმართ
ავტორი: წმ. იოანე ოქროპირი
წყარო: ოქროს წყარო

მინდა მოგწეროთ იმ საშულებების შესახებ, თუ როგორ უნდა დავინთოთ გულში მარადიული კოცონი და შევიგრძნოთ სითბო. გაიხსენეთ, როგორ ჩნდება ფიზიკურ გარემოში სითბო: ხეს უხახუნებენ ხეს, ასე არმოიქმნება სითბო და ცეცხლი; მზეზე ყველა ნივთი თბება, ხოლო თუ დიდი რაოდენობის სხივებს თავს ერთად მოუყრიან და ისე მიანათებენ, მათ ცეცხლიც მოეკიდებათ. სულიერი სითბოს ჩასახვა მსგავსადვე ხდება. შრომა ხახუნია მოღვაწეობისას; მზეზე მიფიცხება კი ღვთის მიმართ გონიერი ლოცვაა...
შრომით და ღვაწლით შეიძლება გულში ცეცხლი დაინთოს, მაგრამ ეს გზა ბევრად რთულია და თუ მხოლოდ მასზე შევჩერდებით, ეს მალე არ მოხდება. ამიტომ, ძველი დროიდანვე, ხსნას მოწყურებულმა და სულიერ ცხოვრებაში გამოცდილმა მოღვაწებმა, ამ შრომისაგან განუშორებლად, ღვთის ჩაგონებით მიაგნეს და შემოიღეს სხვა საშუალება გულის შესათბობად, რომელიც, ამავე დროს, უმარტივესია და უადვილესი გარეგნულად, მაგრამ აღსასრულებლად არანაკლედ რთულია, თუმცა მიზნამდე სწრაფად მიმყვანი - ესაა ღვთისადმი გონიერი ლოცვის მიზანდასახული აღსრულება, რომელიც შემდეგში მდგომარეობს; გონების მეშვეობით ყურადღებით ჩადი გულში, დარწმუნდი, რომ უფალი ახლოსაა და გისმენს და შეღაღადე მას გრძნობით: "უფალო, იესო ქრისტე, ძეო ღვთისაო, შემიწყალე მე ცოდვილი." აკეთე ეს განუწყვეტლად: ტაძარში, სახლში, გზაზე, საქმიანობისას, მაგიდასთან, საწოლში, თვალის გახელიდან დახუჭვამდე - ეს იქნება მზეზე ნივთის გამოტანის მსგავსი, ანუ ჩვენი დგომა ღვთის წინაშე, რომელიც არის გონიერი სამყაროს მზე. გვმართებს ვიცოდეთ, რომ ამ ლოცვის ნაყოფები თავს იჩენენ მაშინ, როცა ის გულს შეერწყმება და მასში ჩაღრმავდება; ამისთვის მისი აღსრულების ჩვევის გამომუშავებაა საჭირო; რისთვისაც აუცილებელია მისთვის განსაკუთრებულად გამოიყოს განსაზღვრული დრო, დილით და საღამოს.
როცა ამას გუილმოდგინედ, სიზარმაცის გარეშე აღასრულებთ, ღმერთი წყალობას მოიღებს, გულში კოცონი დაინთება, რაც ნიშანი იქნება იმისა, რომ ჩვენი სულიერი ცხოვრების შუაგულში ჩაისახა იგი, ანუ ჩვენში გამეფდა უფალი...
და როცა ღმერთთან ამგვარი ურთიერთობის გამო შიგნით ღვთის სასუფეველი გაიხსნება, ანუ როცა გულში მოუკლებელი სულიერი ცეცხლი აგიზგიზდება, მაშინ ყველაზე მეტად ამ მდგომარეობის გამომხატველი ნიშანი შიგნით მყოფობის განცდა იქნება. გონება უფრო და უფრო შეიკრიბება გულში, დადგება იქ ღვთის პირისპირ, დაღვრის მის წინაშე თავის გრძნობებს და შეუერთდება რა მას სიმდაბლისა და სინანულის მტკივნეული განცდით, ყველაზე მეტად გამოხატავს მზადყოფნას, მთელი ცხოვრება მიუძღვნას და ემსახუროს მხოლოდ მას, ერთადერთს. ეს განწყობა თავს იჩენს ყოველდღე, გაღვიძების წუთიდან, მთელი დღის განმავლობაში, ყოველგვარი შრომისა და საქმიანობისას და არ დაცხრება, სანამ თვალები ძილით არ მიირულება. ამ განცდის გაჩენისთანავე ქრება ყველა სხვა სახის განწყობა, რომელიც ამ დამღლელ გარდამავალ, ანუ ძიების პერიოდში არსებობდა შიგნით, როგორც მას უწოდებს სპერანსკი... აზრების გაუთავებელი ხეტიალი მთავრდება; სულიერი ატმოსსფერო იწმინდება და უღრუბლო ხდება: მკვიდრდება ერთი აზრი და ღვთის ხსოვნა. მას ემატება სინათლე მთელს შინაგანში, ყველაფერი ნათელი ხდება შეცობილი უფლის პირისახიდან გამომავალ გონიერი შუქის ფონზე. ყოველგვარი მოძრაობა აღიქმება და სათანადოდ ფასდება. აქედან გამომდინარე, ყველაირი უკეთური აზრი და გრძნობა, რომელიც შეეცდება გულს მიეტმასნოს, ჩასახვისთანავე წინააღმდეგობას აწყდება და განიდევნება... და თუ უნებურად შემოიპარა რაიმე უკეთური, უფლის წინაშე მაშინვე სიმდაბლით ხდება მისი აღიარება და სინანულით ან გარეგნული აღსარებით შინაგანი გაწმედა ისე, რომ სინდისი ღვთის წინაშე მუდამ სუფთად ინახებოდეს. ასეთი შინაგანი შრომის საზღაურად ლოცვაში კადნიერება გვენიEბა ღვთის წინაშე, ხოლო ლოცვა უფრო და უფრო თბება გულში. ლოცვის მუდმივი სითბო ასეთი ცხოვრების სულია და თუ ეს სითბო გაქრა, შეწყდება სულიერი ცხოვრების დინებაც, როგორც სუნთქვის შეწყვეტით წყდება სხეულებრივი სიცოცხლე.

თემა: ლოცვა
ავტორი: წმ. კალისტე და ეგნატე კსანთოპულები
წყარო: გონებრივი ღვაწლი. იესოს ლოცვის შესახებ

საყვარელნო, გულის-ხმა-ვყოთ, რამეთუ, რომელთა იგი ეშინოდა და ძრწოდეს, მათ მორაიღეს სული წმიდა. მეყსეულად უშიშად შევიდოდეს ბრძოლად მახვილისა და ცეცხლისა და მხეცთა და ზღვათა და ყოვლისა ჭირისა. და უსწავლელთა მათ და უმეცართა ესე ვითარი სიბრძნე და კადნიერება მოიღეს, ვიდრეღა ყოველი განაკვივნეს, რამეთუ თიხისანი იყვნენს და რკინად გარდააქცივნა იგინი სულმან წმიდამან და ვერა რამან სძლია მათ, რამეთუ ესე ვითარი არს მადლი სულისა წმიდისა. უკეთუ დახსნილებაი ჰპოვოს, განიოტებს, უკეთუ გულის-თქმა ბოროტი ჰპოვოს, განლევს, უკეთუ მოშიშება ჰპოვოს, წარსდევნის და არღარა კაცებასა შინა დაუტეობს მას, არამედ ვითარცა ზეცისასა, ესრეთ ყოვლითურთ მუნ მიიყვანებს მისსა, და ამისთვისცა არღარა ვის მათგანს აქვნდა რაი თვისად, არამედ ყოველნი იყვნეს ლოცვასა შინა სიხარულითა გულისათა, რამეთუ ნაყოფი სულისა არს სიყვარული, სიხარული, მშვიდობა, სარწმუნოება, სიმშვიდე.
მოვიგოთ უკვე, საყვარელნო, სათნოება, რათა ჩვენზედაცა მოვიდეს უძლეველი იგი შეწევნაი სულისა წმიდისა დამარხვითა მცნებათათა. და არცა ანგელოსთა უდარეს ვიყვნეთ, რამეთუ ანგელოსთაცა თვისისა გონებისა სიკეთითა აქვს ესე ვითარი დიდება და არა თუ მათ არა უხმს კრძალულებაი, უკეთუმცა არა რადმცა გარდამოვრდომილ იყო ერთი მათგანი. გარნა რამეთუ არა შეიკრძალა გონება თვისი, უარეს კაცთა უკეთურთასა და პირუტყვთასა იქმნა. და ვითარმედ ყოველთა წმიდათა ქვეყანასა ზედა მყოფთა ხორცთა შინა ჰქმნეს რა იგი ოქმნეს კეთილი და სათნოებაი, - რამეთუ, ვითარცა მწირნი და უცხონი, იყვნეს ქვეყანასა ზედა, და მოქალაქობა მათი იყო ცათა შინა. ამისთვის უკვე ნუ იტყვი თუ ხორცნი მასხენ და ვერ ვიტვირთავ ოფლთა სათნოებისათა და შრომათა. ნუ აბრალებ ამათ სიტყვათა მიერ შემოქმედსა. რამეთუ იხილენ ყოველნი წმიდანი, რომელნი ხორცთა შინა იყვნეს, რაი ჰყვეს: რამეთუ პავლე არა დააყენეს ხორცთა ყოფად რაი იგი ჰქმნა, არცა პეტრე დააყენეს მიხმად კლიტეთა სასუფეველისთა და ენუქ ხორცისა მიიცვალა და ილია ეგრეთვე ხორცითა აღიტაცა, და აბრამ, და შვილი მისი ისაკ, და იაკობ, ძე ისაკისი ხორცითა გამობრწყინდეს მოქმედ სათნოებათა და იოსებ ხორცითა ბრძოლა უყო სიძვის მოყვარესა მას დედაკაცსა. და რად ვიტყვი ხორცთა ოდენ, რამეთუ დაღაცათუ ჯაჭვიცა ვინ შეიმოსოს ხორცითა არას ევნების მოგებად სათნოებათა და რად ჯაჭვსა ვიტყვი? ვერცა საპყრობილე, ვერცა საკრველნი ძლიერნი, დამხრწეველ ექმნებიან სათნოებათა! რამეთუ საკრველი სულისა არა რკინისა არს, არამედ გულის-თქმა ბოროტი, შიში უჯეროი და სხვანი ყოველნი ვნებანი, იგინი შეჰკვრენ სულსა! დაღაცათუ ხორცნი ხსნილ იყვნენ. არამედ იტყვიან ვიეთნიმე, ვითარმედ ესეცა ვნებანი ხორცთაგან იშვებიანო. გარნა ამაოება არს ესე სიტყვა და მიზეზი ცუდი, რამეთუ, უკეთუმცა ხორცთა იყო ცთომა, ყოველთა ზედამცა მოიწეოდეს იგინი. რამეთუ, ვითარცა ჭამა, და სმა, და ძილი ყოველთა ზედა არს, ეგრეთვე ესემცა იყო ყოველი, ვინათგან მრავალნი განერნეს მათ. საცნაურ არს, ვითარმედ არა სადამე ხორცთაგან არს, არამედ უდებებისაგან სულისა. ხოლო ჩვენ უდებება მოვიწყვიდოთ, საყვარელნო, და გულს-მოდგინედ ვიქმოდეთ სათნოებასა, და ნუმცა ხორცთა ზედა დავსდებთ მიზეზსა, არამედ დავუმორჩილნეთ ხორცნი სულსა, რათა საუკუნეთა მათ კეთილთა მივემთხვივნეთ, მადლითა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესითა, რომლისა არს დიდება უკუნითი უკუნისამდე, ამინ

თემა: სათნოებები
ავტორი: წმ. იოანე ოქროპირი
წყარო: ოქროს წყარო

ერთხელ ღირსმა ონოფრე დიდმა დაყუდებული ცხოვრების სიყვარულით თებაიდას მონასტერი დატოვა და უდაბნოს მიაშურა. მოულოდნელად ნათლის სხივი იხილა და შეშინებულმა უკან დახევა დააპირა, მაგრამ ნათლის სხივი მას მიუახლოვდა და მოესმა ხმა:
-ნუ გეშინია, მე ვარ შენი ანგელოზი, შობისთანავე უფლისგან შენს დასაცავად დადგენილი და მუდმივად შენთან ერთად დავდივარ. ამჯერად ღვთისგან ნაბრძანები მაქვს, უდაბნოში წაგიყვანო. იყავი სრული და გულით მდაბალი უფლის წინაშე, ემსახურე მას სიხარულით და მე არ განგეშორები შენ.
ანგელოზი ღირს ონოფრეს წინ გაუძღვა. საკმაო მანძილი რომ გაიარეს, წმიდანმა ჩინებული გამოქვაბული დაინახა და ანგელოზის ნათელი სხივიც გაუჩინარდა.
უდაბნოში განმარტოების პირველი წლები მრავალი განსაცდელით იყო აღსავსე: დღისით ღირს ონოფრეს თაკარა მზე წვავდა, ღამით კი ყინვისგან ითოშებოდა. იგი უდაბნოს მცენარეებით იკვებებოდა, წყურვილს კი ნამით იკლავდა. ღმერთმა თავის ერთგულ შვილს ღვაწლში განმტკიცების შემდეგ ანგელოზი გამოუგზავნა, რომელსაც მასთან პური და წყალი მოჰქონდა. უფლის ანგელოზი მას 30 წელი კვებავდა; ამის შემდეგ მის გამოქვაბულთან ამოვიდა ფინიკის ხე ტკბილი ნაყოფით და აღმოცენდა წყარო ცივი წყლით. ღირს ონოფრეს ანგელოზი იესო ქრისტეს უხრწნელ ხორცსა და სისხლს აზიარებდა.
-არა მარტო ჩემთან მოდის ანგელოზი ღვთაებრივი ზიარებით, - განუცხადა წმიდა მეუდაბნოემ ღირს პაფნუტის, - არამედ სხვებთანაც, რომლებიც ღვთის გულისათვის უდაბნოში ცხოვრობენ და ადამიანის სახეს ვერ ხედავენ. ანგელოზის ხელებიდან ზიარება მათ გამოუთქმელი მხიარულებით აღავსებს. თუ რომელიმე მათგანი ადამიანის ხილვას ისურვებს, ანგელოზს ზეცად აჰყავს, რათა წმინდანები იხილოს და განიხაროს; მაშინ ის ადამიანი სულით ნათლდება და ხარობს, რომ ღირს იქმნა ზეციურ მშვენიერებათა ხილვისა და უდაბნოში გაწეულ ყველა შრომას ივიწყებს. თავის ადგილზე დაბრუნების შემდეგ კი უფრო გულმოდგინედ ემსახურება ღმერთს და ესავს, საუკუნოდ დაიმკვიდროს ის, რისი ხილვის ღირსიც გახდა ზეცაში

თემა: ღვთის სათნო ყოფისათვის
წყარო: სათნოებათა სასწავლებელი, ნაწილი მეორე

სინას მთაზე, ერთ-ერთი მონასტრის წინამძღვართან, სილოვანესთან ვინმე ბერი ლოცვა-კურთხევის მისაღებად მივიდა და როდესაც დაინახა, რომ იმ მონასტრის ბერები შრომობდნენ, მიმართა:
-ნუ შრომობთ დამღუპველი საჭმლისთვის, მარიამმა კეთილი ნაყოფი გამოირჩია.
ამის გამოგონე წინამძღვარმა ეკონომოსს უბრძანა:
-სტუმარს ცალკე ოთახი მიეცი და იქ დატოვე.
ეკონომოსმა წინამძღვრის ბრძანება შეასრულა. მცირე ხნის შემდეგ მუშაობით დაღლილი ბერები სადილად დასხდნენ, სტუმარი ბერი კი თავისი ოთახის სარკმლიდან გასცქეროდა მათ პურობას და მიპატიჟებას ელოდა, მაგრამ მამებმა სადილი ისე დაასრულეს, რომ სტუმარს არც კი შესიტყვებიან.
როდესაც შიმშილმა კარგად შეაწუხა, სტუმარი წინამძღვართან მივიდა და ჰკითხა:
-დღეს ბერებმა ჭამეს რამე?
-ჭამეს, - მიუგო წინამძღვარმა.
-კი მაგრამ, მე რატომ არ შემატყობინეს? - იკითხა სტუმარმა ბერმა.
-შენ სულიერებასა შინა მყოფი კაცი ხარ და საზრდო არ გესაჭიროება, ჩვენ კი ხორცში მყოფნი ვართ და გვინდა ჭამა, ამიტომაც ვშრომობთ კიდეც. შენ კი კეთილი ნაყოფი გამოირჩიე: იკითხე წიგნები და ისაზრდოე სულიერი საზრდელით.
სტუმარს თავისი ნასწრაფევი მოსაზრებით წარმოთქმული სიტყვებისა შერცხვა. წინამძღვრის წინაშე მუხლებზე დაეცა და შენდობა ითხოვა. სილოვანმა დაჩოქილი სტუმარი ფეხზე წამოაყენა და უთხრა:
-ქრისტეს მიერ საყვარელო ძმაო! როგორც გსურს, საქმეს იმ მხრიდან შეხედე, მაგრამ შრომა კი ყოველთვის სასარგებლო და საჭიროა. მარიამმაც თავისი დის - მართას გამო დაიმსახურა მაცხოვრისგან ქება. უქმად ყოფნა ხშირად ბიწიერების მიზეზი ხდება, ვინაიდან უქმად მყოფი კაცი ცუდ გულისთქმებსა და საქმეებს მიეცემა, რომელნიც მას დაღუპვის კარამდე მიიყვანს.
ყოველი კაცი ვალდებულია, იშრომოს. კაცისგან მოითხოვებოდა შრომა ცოდვაში ჩავარდნამდეც (შექმ. 2, 15) და ცოდვაში ჩავარდნის შემდგომაც (შექმ. 3, 19, 23; 5, 29). შრომა საჭიროა კაცისთვის თავისი და სხვისი საჭიროების დასაკმაყოფილებლად (საქ. მოც. 20, 34-35; 1 თესალ. 2, 9; 4, 11; 2 თესალ. 3, 8; ეფეს. 4, 28); შრომა მიანიჭებს კაცს კმაყოფილებას: „მოქმედი თვისისა ქვეყანისა განსძღეს პურითა, ხოლო მდევარი ამაოებისა, უდებებისა ანუ სიზარმაცისა აღივსოს სიგლახაკითა“ (იგავ. 12, 11; 28, 19), „მუშაკმან ქვეყანისამან აღამაღლოს მჭლეული თვისი“ (ზირაქ. 20, 28). შრომა მიანიჭებს კაცს კეთილ მდგომარეობას, ბედნიერებას, მშვიდობას, ოჯახში სიხარულს და მოსვენებას (იგავ. 31, 10-24; 22, 29). შრომისმოყვარეობის მაგალითს აღუწერს სოლომონ ბრძენი ზარმაცს შემდეგი სახით: „მივედ ჭინჭველის მიმართ, მი, ზარმაცო, და ბაძევდ მხილველი გზათა მისთა, და იქმენ უბრძენეს მისა. რამეთუ... განიმზადის ამან მკასა შინა საზრდელი... ანუ მივედ ფუტკრისა მიმართ და შეისწავე ვითარი მოქმედი არს, ხოლო მოქმედებას რავდენ პატიოსანსა ჰყოფს, რომლისა ნაშრომსა მეფენი და გლახაკნი სიცოცხლე დასდებენ" (იგავ. 6, 6-8). შრომისმოყვარეობის მაგალითი აქვს აგრეთვე გამოხატული სოლომონ ბრძენს კეთილმსახური დედაკაცის შემოქმედებაში (იგავ. 31, 10-31). ხოლო ზარმაცობა შეამთხვევს კაცს ყოველ უბედურებას: სიღარიბეს, შიმშილს, აოხრებას, დაქცევას, მონებას, უქმ-მეტყველებას, განკილვა-გაკიცხვას, ცუდ გულისთქმასა და ყოველივე ბოროტებას. სოლომონ ბრძენი ეტყვის ზარმაცს: "მი, მცონარო! ვიდრემდე სწევხარ, ხოლო ოდეს ძილისაგან აღდგე, მცირედ უკვე გეძინოს, ხოლო მცირედ გრულოდის, ხოლო მცირედ დაისხენ ხელნი შენდა, ვითარცა ბოროტი მოგზაური, სიგლახაკე" (იგავ. 6, 9-11). "ყოველმან მოძილემან (ზარმაც-მძინარამ) შეიმოსოს დაბებკული" (იგავ. 23, 21).
ზარმაცი იტყვის: "მცირედ მრულის, ხოლო მცირედ მძინავს და მცირედ ვიკრებ ხელთა მკერდსა", სოლომონ ბრძენი ეტყვის: "ხოლო უკეთო ესე ჰყო, მოვიდეს წინა მომავალი სიგლახაკე შენი" (იგავ. 24, 23). "რომელიც მისდევდეს სიზარმაცეს, აღივსოს სიგლახაკითა" (იგავ. 28, 19). "ყვედრებასა მცონარი არა ერცხვინის, ეგრეთვე იფქლისა მკასა შინა მსესხებელი" (იგავ. 20, 4)

თემა: მძინარება,  სიზარმაცე, უდებება, მცონარობა,  შრომა
წყარო: სათნოებათა სასწავლებელი, ნაწილი მეორე

პირველი საფეხური გულისხმობს გარეგნულ ლოცვას - კითხვით, დგომით და მუხლთადრეკით გამოხატულს. თუმცა ამ დროს ყურადღება იფანტება, გული ლოცვაში არ მონაწილეობს, განწყობა არ არის. ამიტომ საჭიროა მოთმინება, შრომა და ოფლისღვრა. ეს ნუ შეგაშინებს, დადექი მშვიდად და დაიწყე ლოცვა. ეს ქმედითი ლოცვაა.
მეორე საფეხური კი ყურადღებით ლოცვაა. ლოცვისას გონება ეჩვევა აზრების მოკრებას და აცნობიერებს წარმოთქმულ სიტყვებს. ყურადღება ამ დროს შერწყმულია ლოცვის სიტყვებთან და წარმოთქვამს მათ, როგორც საკუთარს.
მესამე საფეხური გრძნობით ლოცვაა. ყურადღებისაგან თბება გული და რაც იყო აზრებში, ახლა გადადის გრძნობაში. იქ სიტყვა შემუსვრილობას გამოხატავდა, ხოლო აქ თავად შემუსვრილობაა. იქ იყო ვედრება, ხოლო აქ სავედრებელიც განცდაა. ვინც გადავიდა გრძნობით ლოცვაზე, ის სიტყვების გარეშე ლოცულობს, რამეთუ ღმერთი მის გულშია. ამიტომ ეს არის მლოცველად ჩამოყალიბების დასაწყისი, ზღვარი, საიდანაც იწყება თანდათანობითი გადასვლა აზრებიდან გრძნობაში. ამ დროს ლოცვის კითხვა შესაძლოა შეწყდეს ისევე, როგორც აზროვნება და იყოს მხოლოდ გრძნობა, გამოხატული ლოცვითი ნიშნებით... როცა ლოცვით აღძრული გრძნობა მუდმივი ხდება, მაშინ იწყება სულიერი ლოცვა, რომელიც არის ლოცვის ბოლო საფეხური და ღვთისაგან ბოძებული ნიჭი.
თუმცა ამბობენ, რომ არის კიდევ გონებისათვის მიუწვდომელი ლოცვა, ანუ ისეთი, რომელიც სცდება ცნობიერების ფარგლებს (ასეა წმ. ისააკ ასურთან). უწყვეტ ლოცვამდე ასამაღლებელი უადვილესი საშუალებაა იესოს ლოცვა, რომელიც მასში გაჩვევით და დახელოვნებით მიიღწევა. სულიერ ცხოვრებაში გამოცდილმა, ღვტივგანბრძნობილმა მამებმა ყოველგვარ სულიერ საქმიანობაში სულის განსამტკიცებლად მიაგნეს ამ უბრალო, ქმედით საშუალებას და რამდენადაც მთელი თავისი ცხოვრებით გვიჩვენეს, ასევე თავიანთ დარიგებებშიც გადმოგვცეს და დაგვიტოვეს სრულყოფილი სწავლებები იესოს ლოცვის შესახებ.
ვშრომობთ თუ ვიღვწით, ვცდილობთ გულის განწმედას და სულის განახლებას. საამისოდ კი გზა ორია: ქმედითი, ანუ მოღვაწეობრივი ცხოვრების გზა, როგორც ეს ზემოთ აღინიშნა, და გონებამჭვრეტელობითი - გზა გონების ღვთისაკენ მიმართვისა. პირველით სული იწმინდება და ღვთის მადლს იღებს; მეორიტ კი ხილული ღმერთი წვავს ყოველგვარ უწმინდურებას და განწმენდილ სულში ახლდება. გრიგოლ სინელი, უყრის რა თავს ყოველივე ზემოთქმულს იესოს ლოცვაში, ამბობს: "ღმერთს ვიმეცნებთ ან შრომით და ღვაწლით, ან იესოს სახელის მხატვრული მოწოდებით". შემდგომ უმატებს, რომ პირველი გზა გრძელია მეორეზე, მეორე კი სწრაფი და ქმედითია. აქედან გამომდინარე, ზოგიერთები ღვაწლთა შორის პირველ ადგილს იესოს ლოცვას აკუთვნებენ, რომელიც განანათლებს, განამტკიცებს, აცოცხლებს, უხილავ და ხილულ ყველანაირ მტერს ამარცხებს და ღმერთამდე ამაღლებს. ასეთია იესო ქრისტეს ყოვლისშემძლე და ყოვლისმომცველი სახელი - სიკეთის, ძალის და სიცოცხლის სულისათვის.
ამიტომაც მონანულს ან ღვთის მაძიებელს აუცილებლად თავიდანვე უნდა მიეწოდოს სრულყოფილი სწავლება იესოს ლოცვის შესათვისებლად და მისი მეშვეობით განისწავლოს ყველა სხვა ლოცვაში, რადგან ამ გზით სწრაფად შეიძლება სულიერი გამოფხიზლება, მომძლავრება და შინაგან სამყარომდე ჩაღრმავება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, უმრავლესობა ჩერდება სხეულებრივ ან მშვინვიერ მეთოდებზე და თითქმის ფუჭად ხარჯავს ენერგიას და დროს.
ეს ქმედება იწოდება "მხატვრობად" და ის ძალიან იოლია. გონებამოკრებილმა და გულში ყურადღებით მყოფმა წარმოსთქვი უწყვეტად: "უფალო იესო ქრისტე, ძეო ღვთისაო, შემიწყალე მე ცოდვილი", არ გამოხატო და არ წარმოისახო რაიმე და გჯეროდეს, რომ უფალი გხედავს და გისმენს.
გონება აუცილებლად გულში უნდა მოამწყვდიო და ლოცვის დროს პერიოდულად მცირე ხნით შეაკავო სუნთქვა, მაგრამ ყველა მთავარია რწმენა, რომ უფალი ახლოსაა და გისმენს, ლოცვაც ისე თქვი, ღვთის სმენას რომ სწვდებოდეს.
თავიდან, დიდი ხნის განმავლობაში ასეთ ლოცვას, როგორც ყველანაირ საქმიანობას, მხოლოდ ქმედების სახე აქვს, შემდეგ ხდება გონიერი და ბოლოს მკვიდრდება გულში. ვინაიდან ხშირია სწორი გზიდან გადახვევის შემთხვევები, ამიტომ საჭიროა ისწავლო მისგან, ვინც ფლობს ამგვარი ლოცვის უნარს. დაბნეულობას ყველაზე მეტად იწვევს იმის გაურკვევლობა, თუ ვინ სად იმყოფება ლოცვისას თავში თუ გულში.
ვინც გულშია, ის უსაფრთხოდ არის და კიდევ უფრო უსაფრთხოდაა ის, ვინც შემუსვრილი გულით ყოველთვის ევედრება უფალს ხიბლისაგან დახსნას.

თემა: იესოს ლოცვა,  ლოცვის ხარისხები
ავტორი: წმ. თეოფანე დაყუდებული
წყარო: გონებრივი ღვაწლი. იესოს ლოცვის შესახებ

წმიდა პავლინი, ნოლანის ეპისკოპოსი, ისეთი მოწყალე იყო, რომ მთელი თავისი ქონება ღატაკ თანამემამულეებს დაურიგა, რათა ვანდალებისგან ტყვეები გამოესყიდა. ბოლოს, როდესაც მართალ მამას მხოლოდ ფული კი არა, გასაყიდი სამოსიც აღარ დარჩა, მასთან საბრალო ქვრივი მივიდა და ერთადერთი ვაჟიშვილის გამოსყიდვა სთხოვა. პავლინმა მთელ სახლში ეძება, კიდევხომ არაფერი ჰქონდა შემორჩენილი, მაგრამ ვერაფერი იპოვა და მტირალ დედას უთხრა:
-საკუთარი თავის გარდა არაფერი მაბადია; ამიტომ წამოგყვები, როგორც მონა და შენს შვილში გამცვალე...
საბრალო ქვრივმა იფიქრა, რომ წმიდა მამა დასცინოდა და სახლში წასვლა დააპირა; მაგრამ წმიდა პავლინმა შეაჩერა იგი, თავისი სიტყვების სიმართლეში დაარწმუნა და დაითანხმა, ეპისკოპოსი თავის შვილში გაეცვალა.
ჩვეულებრივი ადამიანები გაოცდებიან და ამ წმიდა ადამიანის საქციელს უგუნურებად ჩათვლიან. იტყვიან, რომ თუკიამჯერად პავლინს ერთი ახალგაზრდის გამოსყიდვა არ შეეძლო, სხვა დროს რამდენიმე ადამიანის მონობიდან გამოსყიდვას შეძლებდა. მაგრამ დაე, ამ ადამიანებმა გაიხსენონ მაცხოვრის სიტყვები: "უფროისი ამისა სიყუარული არავის აქუს, რაითასული თვისიდადვას მეგობართა თვსთათვის" (იოანე 15,13). უფრო მეტიც, დაე, დაინახონ, რამდენად მაცხოვნებელი იყო გადამწყვეტი საქციელის შედეგი.
წმინდა პავლინი და ქვრივი ვანდალებისკენ გაემართნენ. როდესაც დანიშნულების ადგილს მიაღწიეს, ქვრივი ვანდალების თავადს, მეფე რიქსის სიძეს ფეხებში ჩაუვარდა და სთხოვა, თავისი შვილის სანაცვლოდ მონა მიეღო. გულსასტიკი ბატონი დიდხანს არ თანხმდებოდა, დიდი ხნის განმავლობაშიპატივს არ მიაგებდა დედის ცრემლებს; მაგრამ როდესაც შეიტყო, რომ პავლინი გამოცდილი მებაღე იყო, ბერი ყმაწვილის ნაცვლად დაიტოვა.
ქვრივი ვაჟიშვილთან ერთად სამშობლოში დაბრუნდა. ღირსმა მამამ კი თავისი ბატონის ბაღში დაიწყო მუშაობა და ბრძანება მიიღო, ყოველდღიურად მის სუფრაზე სხვადასხვაგვარი მცენარეულობა და ბოსტნეული მიეტანა. დიდებულს ძალზე უყვარდა ბაღი, ხშირად მიდიოდა პავლინთან და გარკვეული დროის განმავლობასი ესაუბრებოდა; იგი ჩასწვდა მის გონიერებასა და სიბრძნეს და იმდენად შეუყვარდა, რომ ყოველდღიურად სურდა მისი ნახვა.
ერთხელ, ბატონთან სასხვათაშორისო საუბარში წმინდა პავლინმა საიდუმლოდ უთხრა:
-სულ მალე შენს ცხოვრებაში მნიშვნელოვანი მოვლენები მოხდება;მეფე რიკსი მალე გარდაიცვლება, ამიტომ დედაქალაქიდან ნუ გახვალ, თორემ ძალაუფლებასა და სამეფო ტახტს ვინმე სხვა დაეპატრონება.
ესოდენ მნიშვნელოვანი წინასწარმეტყველებით გაოცებული დიდებული წმიდა მამის სიტყვებს თან იჯერებდადა თან- ვერა; მაგრამ მეფეს ის ძალზე უყვარდა;ამიტომ დაუყონებლივ წავიდა მასთან და მებაღის ნათქვამი უამბო.
- ამ ადამიანის ნახვა მსურს,-მიუგო მეფემ,-უბრძანე, ჩემს სუფრასე მცენარეულობა და ბოსტნეული მოიტანოს.
როგორც კი პავლინი, ბრძანებისამებრ, სამეფო პალატებში შევიდა, რიქსი ათრთოლდა... შემდეგ, გონმოსულმა, სიძე თავისთან იხმო და უთხრა:
- მისი სიტყვები მართალია; გასულ ღამეს სიზმრად ვიხილე, თითქოს ჩემი დიდებულები თათბირობდნენ, ეს ადამიანი კი მათზე აღმატებული იყო; დიდებულები გარკვეული დროის განმავლობაში საუბრობდნენ, შემდეგ კი შეთქმულება ჩაიფიქრეს, თუ როგორ წაერთმიათ ჩემთვის ტახტი ჰკითხე, ვინ არის იგი? საიდან? არა მგონია, ეს მოხუცი უბრალო ადამიანი იყოს.
მაშინ მეფის სიძემ წმიდა პავლინი ცალკე გაიხმო და ღმერთს აფიცებდა, რომ საკუთარ თავზე სრული სიმართლე ეთქვა. ღირსი მამა არაფრის გულისთვის არ გამოტყდებოდა, მაგრამ უფლის სახელისთვის, რომელიც მას დიდებულმა დააფიცა, სულიერი მწუხარებით გამოტყდა, რომ ეპისკოპოსი იყო.
რიქსი და მისი სიძე შიშმა შეიპყრო.
-შეგვინდე, ღვთის კაცო,-წამოიძახა დიდებულმა, -რომ უცოდინრობის გამო მონური შრომა განგიწესე.
-მთხოვე, რაც გინდა,-განაგრძო მეფემ,-და შენს მიწას უდიდესი ძღვენით დაუბრუნდი.
-მხოლოდ ერთს გთხოვ, -თავმდაბლად მიუგო წმიდა პავლინმა,-გაათავისუფლე ჩემი სამშობლოს ნებისმიერი კუთხიდან მოყვანილი ტყვეები; ეს იქნება უდიდესი ძღვენი, რისი ბოძებაც ჩემთვის შეგიძლია.
მეფის ბრძანება ყველგან გაიგზავნა. ყველა ტყვე ერთ ადგილას მოაგროვეს და წმიდა პავლინს უბოძეს... ბოლოს ღირსი მამა პატივითა და ლოცვა-კურთხევით გაემართა თავისი სამშობლოსკენ, ამ ტყვეთა დედებსა და მამებს, ცოლებსა და შვილებს, ნათესავებსა და მეგობრებს მშვიდობა და სიხარული დაუბრუნა.
თვით უფალი იცავს სიცოცხლესა და თავისუფლებას იმ ადამიანისა, ვინც მოყვასის სიცოცხლისა და თავისუფლების გადასარჩენად საკუთარ თავს სწირავს.

თემა: თავგანწირვა, თავდადება,  მოწყალება
წყარო: სათნოებათა სასწავლებელი, ნაწილი მეორე